به گزارش خبرگزاری حوزه از تهران، حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی قمی در نخستین مراسم سخنرانی به مناسبت ایام شهادت حضرت فاطمه زهرا(س) در حسینیه آیت‌الله مرتضی زاهد، با اشاره به مظلومیت امیرالمؤمنین(ع) در دوران زندگی و حکومت آن حضرت، اظهار کرد: یکی از ویژگی‌های شاخص امام علی(ع)، پایبندی کامل به فضائل اخلاقی و کرامت‌های انسانی بود؛ درحالی‌که برخی از دشمنان ایشان برای پیشبرد اهداف خود از هیچ ظلم، فریب و رفتار غیراخلاقی دریغ نمی‌کردند.
وی با بیان اینکه امیرالمؤمنین علی(ع) در دوران حکومت خود بارها ناچار به دفاع از عملکرد و شیوه حکمرانی خویش شدند، گفت: در نهج‌البلاغه خطبه‌های متعددی وجود دارد که حضرت در آن‌ها به شبهات و اتهام‌های مخالفان پاسخ می‌دهند. یکی از اتهام‌هایی که به ایشان وارد می‌کردند، این بود که با وجود برتری علمی، تقوا، شجاعت و فضیلت‌های اخلاقی، سیاستمدار خوبی نیستند و دشمنانشان در اداره حکومت از ایشان موفق‌تر عمل می‌کنند.
استاد حوزه علمیه افزود: مخالفان برای اثبات ادعای خود به طولانی‌بودن دوران حکومت برخی حاکمان اشاره می‌کردند و می‌گفتند دیگران سال‌های طولانی حکومت کردند، اما دوران خلافت امیرالمؤمنین علی(ع) به پنج سال نرسید و در همین مدت نیز حضرت با سه جنگ بزرگ جمل، صفین و نهروان روبه‌رو شدند. آنان معتقد بودند اگر امام علی(ع) با برخی افراد و گروه‌های صاحب نفوذ کنار می‌آمد و مناصب و امتیازهایی در اختیارشان قرار می‌داد، می‌توانست بدون درگیری حکومت خود را ادامه دهد.
حجت‌الاسلام والمسلمین حسینی قمی با اشاره به پاسخ امیرالمؤمنین علب(ع) به این شبهه، تصریح کرد: حضرت در خطبه ۲۰۰ نهج‌البلاغه با سوگند تأکید می‌کنند که معاویه از ایشان سیاستمدارتر نیست، بلکه تفاوت در این است که معاویه برای رسیدن به اهداف خود از مکر، حیله و فجور استفاده می‌کند؛ درحالی‌که امام علی(ع) چنین شیوه‌ای را نمی‌پذیرند. ایشان می‌فرمایند اگر نیرنگ و فریب ناپسند نبود، من از همه مردم در به‌کارگیری آن توانمندتر بودم.
وی ادامه داد: این سخن، تفاوت اساسی میان سیاست علوی و سیاست مبتنی بر فریب را نشان می‌دهد. امیرالمؤمنین(ع) سیاست را از اخلاق جدا نمی‌دانستند و حاضر نبودند برای حفظ قدرت، اصول انسانی و دینی را زیر پا بگذارند. ممکن است کسی با توسل به فریب و پایمال‌کردن حقوق دیگران مدت بیشتری حکومت کند، اما طولانی‌شدن قدرت به‌تنهایی نشانه درستی روش حکمرانی نیست.
این استاد حوزه با اشاره به بررسی ابن‌ابی‌الحدید، از شارحان نهج‌البلاغه، درباره این خطبه گفت: ابن‌ابی‌الحدید برای توضیح همین چند جمله، بحث مفصلی مطرح کرده و به اشکال‌ها و ایرادهایی پرداخته است که مخالفان به شیوه حکمرانی امیرالمؤمنین علی(ع) وارد می‌کردند. او نشان می‌دهد که بسیاری از این انتقادها، تفاوت میان سیاست مبتنی بر فضیلت و سیاست مبتنی بر نیرنگ را نادیده می‌گیرند.
حجت الاسلام والمسلمین حسینی قمی با بیان اینکه پایبندی امام علی(ع) به اخلاق حتی در میدان جنگ نیز آشکار بود، به نامه چهاردهم نهج‌البلاغه اشاره کرد و گفت: امیرالمؤمنین علی(ع) پیش از رویارویی با دشمن، دستورالعمل‌هایی به سپاهیان خود می‌دادند که نشان‌دهنده رعایت حقوق انسانی حتی در شرایط جنگ است.
وی افزود: حضرت به نیروهای خود سفارش می‌کردند که آغازگر جنگ نباشند، به فردی که پشت به میدان کرده و در حال فرار است حمله نکنند، کسی را که توان دفاع از خود ندارد هدف قرار ندهند و مجروحان را نکشند. همچنین تأکید داشتند که زنان را آزار ندهند؛ حتی اگر برخی از آنان در میدان جنگ با سخنان خود سپاه مقابل را تحریک کنند. امام علی(ع) همچنین به یاران خود سفارش می‌کردند که در برابر دشنام‌هایی که به ایشان و فرماندهان سپاه داده می‌شود، از تعرض و رفتار تلافی‌جویانه خودداری کنند.
این استاد حوزه علمیه در مقابل، به شیوه معاویه در برخورد با مخالفان اشاره کرد و گفت: یکی از روش‌هایی که در گزارش‌های تاریخی درباره عملکرد سپاهیان معاویه آمده، حمله به شهرهای مرزی قلمرو حکومت امیرالمؤمنین علی(ع)، کشتار مردم، غارت اموال و به آتش‌کشیدن خانه‌ها بود. کتاب «الغارات» از جمله منابع تاریخی است که به این حمله‌ها و غارت‌ها پرداخته است.
وی ترور یاران شاخص امام علی(ع) را از دیگر نمونه‌های این رفتار دانست و اظهار کرد: برخی از یاران و فرماندهان امیرالمؤمنین علی(ع) نه در میدان نبرد، بلکه در جریان توطئه و ترور به شهادت رسیدند. مالک اشتر، فرمانده ارشد امام علی(ع)، هنگامی که برای پذیرش مسئولیت حکومت مصر در حرکت بود، بر اساس گزارش‌های تاریخی مسموم شد و به شهادت رسید. عمر بن حمق خزاعی و حجر بن عدی نیز از دیگر چهره‌هایی بودند که در جریان برخوردهای خشونت‌آمیز و اقدامات مخالفان به شهادت رسیدند.
حجت الاسلام والمسلمین حسینی قمی با اشاره به خطبه ۵۵ نهج‌البلاغه، به یکی دیگر از جلوه‌های اخلاق و مدارا در سیره امیرالمؤمنین علی(ع) پرداخت و گفت: امام علی(ع) برای رویارویی با سپاه معاویه، مسافت طولانی مدینه تا منطقه صفین را طی کردند و سپاهیانی پرشمار را با خود همراه بردند. با وجود آمادگی نیروها برای آغاز جنگ، حضرت مدتی از شروع درگیری خودداری کردند و این تأخیر حتی اعتراض برخی از یاران ایشان را برانگیخت.
وی ادامه داد: برخی از نیروهای سپاه به حضرت می‌گفتند خانواده‌های خود را در شهرها رها کرده‌اند و مدت زیادی است در منطقه جنگی به سر می‌برند؛ بنابراین چرا فرمان آغاز نبرد صادر نمی‌شود؟ گروهی نیز این تأخیر را ناشی از ترس از دشمن یا تردید در حقانیت جنگ می‌دانستند. امیرالمؤمنین(ع) در پاسخ تأکید کردند که نه از مرگ هراسی دارند و نه در حقانیت مسیر خود تردید کرده‌اند.
این کارشناس دینی با اشاره به سخن امام علی(ع) در همان خطبه اظهار کرد: حضرت فرمودند اگر جنگ را به تأخیر می‌اندازند، به این امید است که شاید فردی هدایت شود و به جبهه حق بپیوندد. ایشان تأکید کردند که حتی یک روز تأخیر در جنگ را با امید هدایت یک نفر می‌پذیرند؛ زیرا پیامبر اکرم(ص) به ایشان فرموده بودند اگر خداوند به‌واسطه شما یک نفر را هدایت کند، این برای شما از هر آنچه خورشید بر آن می‌تابد ارزشمندتر است.
حجت الاسلام والمسلمین حسینی قمی با بیان اینکه این شیوه در دیگر نبردهای امام علی(ع) نیز دیده می‌شود، گفت: در جریان جنگ جمل، حضرت با وجود کشته‌شدن تعدادی از یاران خود، همچنان به امید بازگشت و هدایت برخی افراد از شتاب در جنگ پرهیز کردند. همچنین در جنگ نهروان، بر اساس گزارش‌های تاریخی، پس از سخنان و روشنگری‌های امام، گروهی از سپاه مقابل از ادامه همراهی با خوارج منصرف شدند.
وی به نقل‌هایی درباره زمان آغاز نبرد در سیره امیرالمؤمنین علی(ع) اشاره کرد و افزود: در روایاتی که در کتاب‌های حدیثی از جمله کافی، علل‌الشرایع و تهذیب نقل شده است، آمده که امام علی(ع) معمولاً جنگ را به بعد از زوال خورشید موکول می‌کردند. در این نقل‌ها، یکی از حکمت‌های این کار، فراهم‌شدن فرصت برای بازگشت و فرار کسانی عنوان شده است که از ادامه جنگ پشیمان می‌شوند؛ به این ترتیب، شمار کشته‌شدگان کاهش می‌یافت.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به رفتار امام علی(ع) پس از جنگ جمل، خاطرنشان کرد: حضرت در کنار پیکر طلحه نیز با لحنی آکنده از تأسف سخن گفتند و از اینکه او سرانجام به چنین وضعیتی رسیده است، ابراز ناراحتی کردند. این رفتار نشان می‌دهد که حتی در برابر دشمنی که در مقابل امام خود ایستاده بود، نگاه حضرت صرفاً مبتنی بر انتقام و کینه نبود و ایشان از سرنوشت انسانی که راه خطا را انتخاب کرده بود، متأثر می‌شدند.
وی همچنین به خطبه ۲۷ نهج‌البلاغه درباره حمله سپاهیان معاویه به شهر انبار اشاره کرد و گفت: در این خطبه، امیرالمؤمنین(ع) از تعرض نیروهای دشمن به یک زن مسلمان و حتی زنی غیرمسلمان که در پناه حکومت اسلامی زندگی می‌کرد، ابراز ناراحتی شدید می‌کنند. بر اساس سخن حضرت، مهاجمان زیورآلات آن زن را ربوده بودند و او در برابر این رفتار جز گریه و فریاد راهی نداشت.
حجت الاسلام والمسلمین حسینی قمی افزود: امام علی(ع) در واکنش به این اتفاق فرمودند اگر مسلمانی از شدت اندوه چنین حادثه‌ای جان بدهد، سزاوار سرزنش نیست. این سخن نشان می‌دهد که در نگاه امیرالمؤمنین علی(ع)، امنیت و کرامت انسانی محدود به پیروان یک دین نبود و تعرض به حقوق هر انسانی که در پناه حکومت اسلامی قرار داشت، غیرقابل‌قبول بود.
این کارشناس دینی با اشاره به دیدگاه برخی شارحان و نویسندگان درباره شیوه حکمرانی امام علی(ع) اظهار کرد: هدف حضرت این نبود که مانند معاویه سال‌های طولانی حکومت کنند؛ بلکه می‌خواستند الگویی ماندگار از حکومت مبتنی بر عدالت و فضیلت‌های اخلاقی در تاریخ به‌جا بگذارند. حتی اگر این شیوه به کوتاه‌شدن دوران حکومت ایشان منجر می‌شد، حاضر نبودند برای حفظ قدرت، حاکمیت فردی مانند معاویه را بر مردم بپذیرند.
انتهای پیام/
نظر شما